Tystiolaeth barddoniaeth Gymraeg ynghylch lle'r ferch yn ei Chymdeithas yng Nghymru yn yr Oesoedd Canol Cynnar

Crynodeb

Yn y traethawd hwn dilynir datblygiad canu i ferched yn llysoedd Cymru yn yr
oesoedd canol cynnar gan ystyried y darlun a gyflwynir o fyd a bywyd aelodau
benywaidd y llysoedd hynny. Ystyrir yn gyntaf ran merched ym myd rhyfelgar
y Cynfeirdd, a'u rôl yn y portread o'r delfryd arwrol lle disgwylid i ddynion ddangos cadernid ar faes y gad ac addfwynder yn y llys. Cawn yng Nghanu
Heledd fawl i fonedd merched a'u gallu i ddifyrru'r llys, a dilynwn ddatblygiad
y darlun delfrydol hwn o ferched uchelwrol diddan ac ymateb cwrtais gwyr
bonheddig y llys iddynt o'i wreiddiau yn yr Hengerdd hyd at ei benllanw yng
nghanu'r Gogynfeirdd.
Trafodir hefyd yr elfennau o ganu rhyfel a chanu natur a geir yn y cerddi i ferched, a dylanwad y traddodiadau hyn ar y canu. Casglir ynghyd ddisgrifiadau'r beirdd o'r arglwyddesau gan ystyried yr amrywiol ddulliau a
ddefnyddid i gyfleu eu bonedd. Gwelir mai pwysleisio'u huchelwriaeth oedd amcan y disgrifiadau o rinweddau ac ymddygiad y merched hefyd, ac elfen
bwysig o hyn oedd eu dawn wrth ddarparu adloniant i'r llys - boed hynny drwy
eu sgwrs ddiddan neu eu gallu i ddenu beirdd i ganu yn eu llysoedd. Ystyrir hefyd i ba raddau yr oedd y merched hyn yn noddi ac yn cynnal y beirdd hynny a ganai iddynt hwy ac i'w gwesteion.
Yn olaf edrychir ar gymeriad y bardd yn y canu, a'r rôl a grea iddo'i hun fel carwr gwrthodedig. Cyrnherir ymateb ymostyngol y Gogynfeirdd i ferched y llys ag ymddygiad disgwyliedig yr arwyr delfrydol yng nghyfnod yr Hengerdd gerbron merched eu llysoedd hwy.

Dyddiad Dyfarnu	Awst 2001
Iaith wreiddiol	Saesneg
Sefydliad Dyfarnu	University of Wales, Bangor
Noddwyr	Ymddiriedolaeth James Pantyfedwen
Goruchwyliwr	Gwyn Thomas (Goruchwylydd)